Etapy Programu
Populacyjny Program Profilaktyki i Wczesnego Wykrywania Raka Szyjki Macicy skierowany jest do kobiet w wieku 25-59 lat, aktualnie objętych powszechnym ubezpieczeniem zdrowotnym w NFZ. To one otrzymują raz na 3 lata imienne zaproszenie do gabinetu ginekologicznego (etap podstawowy Programu) w celu wykonania badania cytologicznego. Każda kobieta uczestnicząca w Programie ma zapewnioną kompleksową i wieloetapową opiekę medyczną:
• w przypadku podejrzenia nieprawidłowego wyniku badania cytologicznego w etapie diagnostycznym pacjentka jest kierowana na powtórne badanie cytologiczne lub do placówki etapu pogłębionego na badanie kolposkopowe wraz z biopsją, czyli pobraniem celowanych wycinków z tarczy szyjki macicy oraz wyłyżeczkowaniem kanału szyjki i ewentualnie jamy macicy;
• w przypadku potwierdzenia diagnozy pacjentka kierowana jest do leczenia na oddział onkologiczny.
Program realizowany w latach 2006-2015 składa się z trzech etapów:
l Etap podstawowy obejmuje:
• zarejestrowanie kobiety w programie SIMP, jeśli znajduje się w ustalonej przez MZ grupie wiekowej,
• wypełnienie ankiety,
• pobranie materiału cytologicznego do badania przy użyciu jednorazowego wziernika i szczoteczki typu „cervex-brush",
• edukację w zakresie prewencji nowotworu szyjki macicy,
• wysłanie pobranego materiału wraz z wypełnioną ankietą do pracowni diagnostycznej,
• wręczenie przez lekarza pacjentce wyniku badania i decyzja, co do dalszego postępowania, czyli:
- zalecenie ponownego zgłoszenia się na badanie po trzech latach w przypadku prawidłowego wyniku i braku czynników ryzyka;
- zalecenie wcześniejszego badania cytologicznego (po 12 miesiącach) w ramach Programu w uzasadnionych przypadkach, tj. kobietom zakażonym wirusem HIV, przyjmującym leki immunosupresyjne, zakażonym HPV - typem wysokiego ryzyka (16, 18);
- zalecenie wykonania kontrolnego badania cytologicznego w terminie do kilku miesięcy, gdy u pacjentki nie stwierdzono obecności komórek ze strefy przekształceń czy z endocervix, lub gdy wymaz jest nie do oceny z powodu nadmiaru leukocytów (stan zapalny – kontrola po leczeniu), czy też erytrocytów, bądź komórek atroficznych (kontrola po tzw. hormonalnym teście Meigsa);
- skierowanie do odpowiedniej placówki z listy NFZ realizującej świadczenia zdrowotne w ramach etapu pogłębionej diagnostyki, jeżeli konieczna jest kolposkopowa weryfikacja wstępnego rozpoznania.
II Etap diagnostyczny obejmuje:
wykonanie oceny mikroskopowej materiału cytologicznego (barwienie i diagnostyka) przesłanego przez realizatora etapu podstawowego programu.
III Etap pogłębionej diagnostyki obejmuje:
• zarejestrowanie (wprowadzenie do bazy danych) kobiety skierowanej w ramach realizacji etapu podstawowego programu,
• badanie kolposkopowe,
• w przypadku zaistnienia wskazań do weryfikacji obrazu kolposkopowego - pobranie celowanych wycinków z tarczy szyjki macicy oraz wyłyżeczkowanie kanału szyjki i ewentualnie jamy macicy, a następnie przesłanie materiału do pracowni diagnostycznej,
• badanie histopatologiczne pobranego materiału w pracowni diagnostycznej i postawienie ostatecznego rozpoznania,
• decyzja, co do dalszego postępowania (skierowanie na leczenie lub określenie terminu kolejnego badania cytologicznego).
Dla kogo badanie
Zgodnie z zaleceniami Ministerstwa Zdrowia i Narodowego Funduszu Zdrowia - organizatorów programu badań przesiewowych, do bezpłatnej cytologii uprawnione są panie w wieku 25-59 lat aktualnie objęte powszechnym ubezpieczeniem zdrowotnym w NFZ. Gdy kobieta ma mniej niż 25 lat, powinna chodzić na cytologię co roku w ramach corocznej, rutynowej wizyty ginekologicznej.
Badanie w ramach programu może być wykonane bez skierowania i raz na 3 lata, chyba że kobieta należy do grupy podwyższonego ryzyka - wówczas badanie może być powtarzane co roku.
Do grupy podwyższonego ryzyka należą m.in. kobiety:
• leczone z powodu dysplazji szyjki macicy średniego lub dużego stopnia (CIN2 CIN3),
• leczone wcześniej z powodu raka szyjki macicy,
• z potwierdzoną infekcją HPV (wirusem brodawczaka typu wysokoonkogennego),
• z niedoborem odporności (np. z powodu przyjmowania leków immunosupresyjnych),
• zakażone wirusem HIV.
Natomiast kobiety, u których w wymazach cytologicznych nie stwierdzono obecności komórek ze strefy przekształceń czy z endocervix, lub u których poprzednie wymazy nie były czytelne (nie do oceny) z powodu nadmiaru leukocytów (stan zapalny – kontrola po leczeniu) czy też erytrocytów, bądź komórek atroficznych (kontrola po tzw. hormonalnym teście Meigsa) - kontrolne badanie cytologiczne w ramach programu powinny mieć wykonane w terminie do kilku miesięcy.
Populacyjny Program Profilaktyki i Wczesnego Wykrywania Raka Szyjki Macicy opiera się na doświadczeniach nabytych w ostatnich latach przy próbach wdrażania badań skriningowych w Polsce. Wykorzystuje również doświadczenia do walki z rakiem szyjki macicy w Unii Europejskiej i USA.
W poszczególnych województwach zadania Programu realizują Wojewódzkie Ośrodki Koordynujące (WOK). Do ich zadań należy koordynacja, monitorowanie i sprawowanie nadzoru nad Programem na podległym terenie oraz Centralny Ośrodek Koordynujący (COK) w Warszawie, sprawujący nadzór i koordynację nad całością Programu.
Oprac. HK wg www.rakszyjki.org